2011-2013

Een land dat meer dan 50 keer zo groot als Nederland is, maar waar minder dan 60.000 mensen wonen. Een land ook met een bijzondere geschiedenis. Ruim twee eeuwen werd Groenland vanuit Denemarken bestuurd, pas sinds 2009 is Groenland een autonoom land binnen het Deense koninkrijk. Over de perikelen tussen Groenland en Denemarken aan het einde van de 18e eeuw heeft de Noorse auteur Kim Leine een prachtige roman geschreven: De profeten van het Eeuwigheidsfjord (2012). Kim Leine, vorig jaar nog gast tijdens de Literaire Poolnacht in Groningen, kreeg er vorige maand de Nordisk Råds Litteraturpris 2013 voor.  De Groenlandse geschiedenis wordt ook op een mooie manier verteld door de Groenlandse illustrator Nuka Godtfredsen. Hij is begonnen aan een stripserie over de vroege geschiedenis van het land, die door zowel volwassenen als de oudere jeugd wordt gelezen.

Niet alleen heeft Groenland als staat een jonge geschiedenis, dat geldt ook voor de schriftelijke literatuur. Eeuwenlang werden verhalen verteld en gezongen, pas sinds het begin van de 20e eeuw worden deze ook opgeschreven.  In het Deens en/of het Groenlands. En inmiddels is er een bloeiende literatuur, rijk aan vele genres, die langzamerhand ook in het Nederlands beschikbaar komt. Bijvoorbeeld de Groenlandse sprookjes, de gedichten van Katti Frederiksen en de verhalen van Ole Korneliussen. Zijn verhalenbundel Qivittoq verscheen in 2009 bij Wilde aardbeien.

Een verhaal apart wordt gevormd door de Groenlandse kinderliteratuur. Bestaat die? En in welke taal worden deze boeken geschreven? In mijn zoektocht naar het Groenlandse kinderboek ontdekte ik dat Groenlandse kinderliteratuur - ondanks het relatief kleine publiek - volop in beweging is. Sinds eind jaren negentig zijn er relatief veel kinderboeken uitgegeven en in 2003 is een kleine uitgeverij gestart die zich gespecialiseerd heeft in het uitgeven van Groenlandse kinderboeken.

Tijdens de lezing wil ik graag de volgende onderwerpen bespreken: Wat voor soort Groenlandse boeken worden er uitgegeven? Wat zijn de ontwikkelingen binnen de Groenlandse kinderliteratuur van de afgelopen 10-15 jaar? Welke rol speelt de Groenlandse identiteit en Groenlandse taal hierbij? En wie zijn de lezers van deze literatuur?

Nelleke Kralt studeerde af In 2011 in Scandinavische talen en culturen (hoofdtaal Deens) aan de RUG. Tijdens haar studie heeft ze zich verdiept in  kinderliteratuur en de overdracht daarvan naar andere taalgebieden. Ze schreef een masterscriptie over het vertalen van ironie in twee Nederlandse kinderboeken naar het Deens. Ze is op dit moment onder andere werkzaam als freelance vertaler.

Datum: woensdag 27 november 2013
Tijd: 19:30 uur
Plaats: Harmoniegebouw, Oude Kijk in 't Jatstraat 26, zaal 1313.0338

Dit jaar is het precies 200 jaar geleden dat de Noorse taalkundige Ivar Aasen (1813-1896) geboren werd. In Noorwegen wordt dit gevierd met het zogenaamde Språkåret, waarin de Noorse taaldiversiteit centraal staat. Aasen is de grondlegger van het Nynorsk, een van de twee Noorse schrijftalen. Waarom heeft een klein land als Noorwegen eigenlijk twee talen, en hoe werkt dit in de praktijk? Wat zijn de grootste verschillen tussen Nynorsk en Bokmål?

Aan de hand van de ideeën van Ivar Aasen vertelt Roald van Elswijk, onderzoeker en vertaler, u meer over dit bijzondere tweetalensysteem.

Datum: donderdag 31 oktober 2013
Tijd: 19:30 uur
Plaats: Harmoniegebouw, Oude Kijk in 't Jatstraat 26, zaal 1312.0024

Een avond over de ook in ons land bekende Deense televisieserie Borgen en de achtergronden van het hierin vertelde (politieke) verhaal. Op 5 juni (Grundlovsdag in Denemarken) zal de heer Gooskens voor ons in het Harmoniecomplex van de Rijksuniversiteit hierover een lezing houden. Geeft het verhaal een goed beeld van de werkelijke Deense politiek? En kunnen wij als Nederlanders de geschetste situaties herkennen?

Mark Gooskens (1964) is in 1992 afgestudeerd als politicoloog aan de Universiteit van Leiden, met specialisatie Scandinavische politiek. Na gewerkt te hebben als huisvader, boer en in nog wat andere 'ambachten', is hij sinds 2000 werkzaam bij het Ministerie van Economische Zaken. In zijn vrije tijd is hij 'Denemarcofiel', met een grote fascinatie voor Borgen en al het andere goede uit Denemarken.

Datum: woensdag 5 juni 2013
Tijd: 19:30 uur
Plaats: Harmoniegebouw, Oude Kijk in 't Jatstraat 26, zaal 1312.0030

Vandaag luisteren en kijken we naar een presentatie van Nelleke IJssennagger over de Vikingen in Europa en in Nederland.

In 793 begon met de beroemde aanval op het Noord-Engelse klooster Lindisfarne de Vikingtijd in Europa. Wanneer begon deze in Nederland, en wat gebeurde er toen? Hoezeer had Nederland te maken met woeste vikingaanvallen langs de kust en de rivieren. Waren dit de enige contacten, of liepen handel en politieke relaties ook door in deze tijd? En wat vinden we hier nu nog van terug? Aan de hand van een aantal verschillende bronnen zal Nelleke IJssennagger ingaan op de Vikingtijd in Nederland en de contact met Scandinavië in die periode.

Nelleke IJssennagger is bij de Rijksuniversiteit Groningen bezig met een proefschrift over contacten rond de Noordzee in de Vikingtijd, met een specifieke focus op het voormalig Friese kustgebied. In dit onderzoek kijkt ze naar zowel geschreven bronnen als naar archeologisch materiaal.

Datum: donderdag 28 maart 2013 
Tijd: 19:30 uur
Plaats: Harmoniegebouw, Oude Kijk in 't Jatstraat 26, zaal 1312.0013

Aan de hand van een keuze uit de schilderijen uit de periode 1880-1920 (waarvan sommigen wel en anderen niet op de tentoonstelling zijn te zien), verhalen over de Scandinavische cultuurgeschiedenis en biografietjes van de schilders wordt ingegaan op de staat van verandering waarin  de beeldende kunst in 
het Noorden zich in deze periode bevindt en die zo prachtig is te zien op de tentoonstelling Nordic Art 1880-1920. Het is een staat van verandering, die voortkomt uit de overgang van een nationaal romantische en geëngageerde, realistische kunst naar een symbolische en modernistische kunst. Bijzondere aandacht zal er zijn voor de pendelbeweging tussen interieur en landschap, het raadsel onder het linnen (een in 2005 ontdekt werk van Edvard Munch) en de vrouwelijke kunstenaar.

Janke Klok is verbonden aan de Faculteit der Letteren van de Rijksuniversiteit Groningen, waar ze haar proefschrift schreef over de verbeelding van de stad door vier vrouwelijke auteurs: De Noorse literaire Feminapolis 1880-1980 (2011). Ze publiceert over Scandinavische literatuur, doet onderzoek naar de culturele overdracht tussen het Noorden en Nederland en is redacteur van o.a. de Wilde aardbeien. Ze vertaalde proza en poëzie van uiteenlopende Noorse auteurs.

Na afloop van de lezing, circa 15:00 uur, volgt een wandeling naar het Groninger Museum (circa 10 minuten lopen) en een bezoek aan de tentoonstelling 'Nordic Art 1880-1920' aldaar.

Datum: zondag 3 maart 3013
Tijd: 13:30 uur
Plaats: Puddingfabriek, Viaductstraat 3-4, Groningen

Onze gast vanavond is Hans van Seventer die ons zal laten genieten van de Finse film 'Postia Pappi Jaakobille' (Brieven aan Vader Jacob) van Klaus Härö (2009) en na afloop met ons in gesprek zal gaan over deze film. De film gaat over een veroordeelde vrouw die contact krijgt met een predikant - misschien als een vorm van taakstraf of reclassering?

Hans van Seventer is al vele decennia filmliefhebber, groot liefhebber van met name Ingmar Bergman, over wiens werk hij in zijn jonge jaren discussieavonden organiseerde. Ook is hij zelf regisseur/filmmaker. Tussen 1992 en 1996 maakte hij voor de EO-televisie het kunstprogramma 'Wat is er aan de hand?'. Daarvan maakte hij als regisseur en interviewer tien afleveringen per jaar. In 2010 ontving hij in New Jersey een filmprijs voor een documentairefilm die hij gemaakt heeft over een Tsjechische decorontwerper.

Datum: donderdag 31 januari 2013
Tijd: 19:30 uur
Plaats: Harmoniegebouw, Oude Kijk in 't Jatstraat 26, zaal 1312.0007

Op zaterdag 15 december komen we samen voor een gezellige decemberbijeenkomst. Zoals we in het verleden al eerder hebben gedaan, is het ook dit jaar de bedoeling dat iedereen iets lekkers te eten meeneemt. Dit mag iets hartigs of zoets zijn, en iets in de sfeer van de decembermaand of iets Scandinavisch is natuurlijk extra leuk. De vereniging serveert warme glögg, koffie en thee.  

Tijdens deze middag krijgen we ook een voorproefje op een nieuwe bundel met Noorse volkssprookjes van Christer Asbjørnsen en Jørgen Moe die in december zal verschijnen. Het boek, getiteld 'De kat van Dovre en andere Noorse volkssprookjes', is de eerste Nederlandse vertaling van de sprookjes van Asbjørnsen en Moe en zal worden voorzien van de oorspronkelijke illustraties. De bundel zal verschijnen bij uitgeverij Wilde Aardbeien van het Scandinavisch Vertaal- en Informatiebureau Nederland (SVIN). De vertaling is verzorgd door Carla Joustra, Lucy Pijttersen en Kim Snoeijing en de vertalers zullen deze middag ook aanwezig zijn. Als voorproefje op het verschijnen van de bundel zullen er enkele sprookjes worden voorgedragen.

De bijeenkomst vindt plaats bij het Scandinavisch Vertaal- en Informatiebureau Nederland (SVIN) aan de Westerkade 16-4 in Groningen (schuin tegenover Mediamarkt Groningen). Er is parkeergelegenheid tegenover het SVIN in de parkeergarage Q-park Westerhaven.

Vanavond is er een lezing uit het najaarsprogramma van de Scandinavische Verenigin, in het Harmoniecomplex van de Rijksuniversiteit Groningen. De lezing zal verzorgd worden door de heer Jelle Werkhoven uit Tolbert.

Op zo'n 220 km ten westen van Esbjerg wordt in het Deense deel van het continentale plat olie en gas gewonnen. Dit gebeurt voornamelijk door het Deense 'Maersk Olie og Gas A/S'.Mærsk Olie og Gas A/S is onderdeel van de AP Moller-Maersk Group en heeft concessies op de winning van olie en gas in het Deense deel van het continentale plat. Zij zijn het grootste olie- en gasbedrijf van Denemarken en produceren ongeveer 95% van de Deense aardgas en ongeveer 85% van de Deense olie. Op het Offshore kantoor in Esbjerg werken plusminus 350 mensen en een zelfde aantal werkt op de productie- en boorinstallaties in de Noordzee.

Om een inzicht te geven wat daar zoal bij komt kijken zal  middels een diashow getoond worden hoe dit offshore in z'n werk gaat. Het zal geen diepgaand technisch verhaal zijn, maar een globaal overzicht hoe er offshore gewerkt wordt. Veelgestelde vragen zullen beantwoord worden, zoals: waarom worden booreilanden continue verplaatst, hoe vindt de logistiek plaats van mensen en materialen?

Ook zal de betekenis die Mærsk in de loop der jaren voor de Deense samenleving heeft gekregen aan de orde komen. En wat betekent het bedrijf voor de economische en culturele betrekkingen tussen Nederland en Scandinavië?

Edvard Munch aanduiden als "beheerst kunstenaar" klinkt dubbelzinnig en dat is ook precies de bedoeling. Munch kennen we vooral door werken zoals "De schreeuw" die een wereld oproepen van angst en vertwijfeling. De kunstenaar lijkt er door beheerst; hij maakte ook een periode van diepe geestelijke ontreddering door. Toch waren er ook andere factoren die Munch hebben beïnvloed in zijn werk als kunstenaar. Hij ging bewust een eigen weg te midden van de Noorse kunstenaars van zijn tijd. Maar zijn horizon was breder dan Noorwegen; hij bezocht Parijs en Berlijn en hij verwerkte de indrukken en ervaringen die hij opdeed in de kennismaking met de moderne stromingen van zijn tijd. In de manier waarop hij dat deed ging hij zeer beheerst te werk. Motieven, technieken en stijlen ontleende hij aan tijdgenoten en hij wist die invloeden op zo'n manier te combineren dat hij al tijdens zijn leven een beeld van zichzelf als kunstenaar wist op te roepen, dat bij een bepaald publiek zeer gewild was.

Koos Sluiter (1946), de spreker op deze avond, is jarenlang als predikant werkzaam geweest. Sinds 2011 richt hij zijn aandacht op het geven van cursussen en presentaties waarin hij de wisselwerking tussen geloof en kunst verkent (zie ook: www.geloveninkunst.nl).

Voor velen spreekt IJsland tot de verbeelding. Datzelfde geldt voor de taal, die op het eerste oog weinig raakvlakken heeft met het Nederlands. Waarom heeft het IJslands nauwelijks leenwoorden en wat is een "farsími"? Hoe spreek je de letter 'ð' uit en hoe werken de naamvallen?

Tijdens zijn lezing gaat Roald in op de positie van het IJslands binnen de Scandinavische talen, en laat hij zien hoe de taal werkt. Aan de hand van praktische zinnetjes en muziek krijgt u een eerste inleiding in deze fascinerende taal. Een woord als "eyjafjallajökull" heeft na deze lezing voor u geen geheimen meer!

Roald van Elswijk (1974) studeerde Scandinavistiek en Oudgermaans in Groningen. Momen­teel werkt hij aan een proefschrift over 19^e-eeuwse Scandinavische literatuur, en is hij verta­ler. In 2007 verscheen de bloemlezing 'Moordliederen. Moderne IJslandse poëzie', en een jaar later 'Windvlinders. Poëzie van de Faerøer'. In april verschijnt zijn vertaling van het Noorse kinderboek 'Hei, det er meg!' van Nina E. Grøntvedt.

Wie naar IJsland gaat, wil grootse natuurlandschappen zien: gletsjers, vulkanen, lavavelden en toendra's. Heb je dat eenmaal gezien, dan krijg je steeds meer aandacht voor de mensen, hun geschiedenis en cultuur. Gerrit Jan Zwier vertelt tijdens zijn lezing anavond aan de hand van beelden over zíjn IJsland, vaak over minder bekende uithoeken, schiereilanden en echte eilanden. Daarbij passeren niet alleen de Hekla en de Askja de revue, maar ook de sagaheld Grettir de Sterke en een Friese boerin op het afgelegen Langanes. 

Zwier schreef zowel een reisboek over IJsland (Land van grote eenzaamheid) als een historische roman (De knoop van IJsland), die ook in het IJslands is vertaald. Voor SNP natuurreizen leidde hij een paar jaar lang reizen naar zijn favoriete plekken op IJsland. 

Gerrit Jan Zwier is als antropoloog en reisauteur gespecialiseerd in noordelijke gebieden. Zijn laatste reisboek Nooit hier, altijd daar speelt in Canada en Alaska. In april 2012 komt Altijd Noorwegen uit.

In Groenland wordt zowel Groenlands als Deens gesproken. Groenland heeft als onderdeel van het Deense Koninkrijk de afgelopen decennia steeds meer zelfbestuur gekregen (en in een referendum in 2009 aangegeven nog meer zelfbestuur te willen) en heeft daardoor ook steeds meer een eigen taalpolitiek kunnen voeren. Deze taalpolitiek van de afgelopen decennia conflicteert echter nogal eens met de taalsituatie van de verschillende inwoners in Groenland. In deze lezing wordt er uitgebreid stilgestaan bij de taalpolitiek en de taalsituatie in Groenland en hoe die tot stand is gekomen. Daarnaast zal er ter inleiding een algemeen beeld geschetst worden van de sociaal-economische situatie van Groenland, aangevuld met beeldmateriaal, gemaakt in de zomer van 2010.

Spreker deze avond is Niels Rambags (1976). Hij behaalde in 2000 zijn doctoraaldiploma Sociale geografie en planologie aan de Universiteit Utrecht met een afstudeerscriptie over de Færøer, waarover hij al eerder een lezing heeft gegeven voor verschillende Scandinavische Verenigingen in Nederland. Naast zijn werk als Studieadviseur bij de Rijksuniversiteit Groningen studeerde hij Scandinavische talen en culturen (hoofdtaal Deens) en behaalde hij in 2011 zijn bachelordiploma met een afstudeerscriptie over Groenlandse taalpolitiek.